اختلال شخصیت پارانوئید چیست؟ علائم و نشانه‌ها: چه کاری از دست ما برمی‌آید؟




همه ما در بین اطرافیان خود با افرادی موجه شده‌ایم که به همه چیز شک دارند و همیشه احساس می‌‌کنند دیگران در حال توطئه‌چینی علیه آنها هستند یا قصد دارند با رفتار و گفتارشان به آنها آسیب برسانند. این افراد از هر رفتاری که می‌بینند یا هر چیزی که می‌شنوند سوءبرداشت می‌کنند و حتی اگر به آنها ثابت کنید فکرشان صحیح نیست، باز هم حرفتان را باور نمی‌کنند و دلایل دیگری برای توطئه‌چینی می‌آورند. این اختلال، شخصیت پارانوئید یا بدگمان است که در این مقاله به ویژگی‌های رفتاری، نشانه‌ها و درمان این بیماری اشاره می‌کنیم.

در اختلال شخصیت پارانوئید، فرد مبتلا، در موقعیت‌های مختلفی مثل وقتی که مردم او را نگاه، یا بر خلاف میلش رفتار یا عمل می‌کنند، احساس می‌کند که تحت خطر و تهدید قرار گرفته است. با وجود اینکه، اصلا معلوم نیست، چنین چیزی حقیقت داشته باشد. این مسئله، برای بسیاری از مردم به وجود می‌آید. حتی زمانی که شما می‌دانید نگرانی‌هایتان پایه و اساسی ندارد، اگر بیش از حد معمول نگران باشید، برایتان مشکل‌ساز می‌شود.

نمونه بالینی شدید پارانوئید، یک بیماری نادر در سلامت روان است که در آن، فرد باور دارد که دیگران بی‌انصاف هستند، دروغ می‌گویند یا عمدا سعی می‌کنند به او آسیب برسانند، اما هیچ سند و مدرکی ندارد. به علاوه فرد به هیچ عنوان نمی‌پذیرد که شک و ظن وی کاملا بی‌اساس است و احساس می‌کند حق با خودش است.

 

اضطراب و افکار پارانوئیدی

فکر پارانوئیدی نوعی تفکر مضطرب است. اضطراب می‌تواند زمینه‌ساز این اختلال شود و یا روی آنچه که شما نسبت به آن شک دارید و اینکه این شک تا کجا ادامه پیدا می‌کند، تاثیر بگذارد. یا اینکه ممکن است، فرد به دنبال این بیماری، درگیر اضطراب شود. اینکه گاهی مضطرب باشید، کاملا طبیعی است، به خصوص اگر شرایط سختی مثل از دست دادن شغل یا تمام شدن رابطه‌تان را پشت سر گذاشته باشید. وقتی در جمعی هستیم، مدام نگرانیم که دیگران چه فکری درباره‌ ما می‌کنند، چه نظری درباره‌ لباس پوشیدنمان دارند یا حرف‌ها و رفتارهای ما را چگونه قضاوت می‌کنند. شما ممکن است، تنهایی به یک مهمانی بروید و از خودتان بپرسید:" نکند الان همه با خودشان فکر کنند چرا من تنها هستم؟"

بعضی‌ها به این فکرها هم افکار پارانوئیدی می‌گویند، در حالی که همگی ما گهگاهی از این فکرها می‌کنیم. تنها به این دلیل که نگران حرفی که مردم درباره‌ی شما می‌زنند هستید، به این معنا نیست که مشکل روانی دارید. نمونه بالینی و شدید این اختلال زمانی است که شما کاملا از یک شک و بدگمانی مطمئن هستید، حتی اگر خلافش ثابت شود.

اگر نگران این هستید که افکار پارانوئیدی دارید، احتمالا اضطراب دارید نه پارانوئید. اما اگر اضطراب شما دلیل خاصی ندارد، و به نظر نمی‌رسد که بهتر شود یا از بین برود، بهتر است که با یک روانشناس صحبت کنید. احساس اضطراب و ترسی که در طولانی مدت همراه شما است و بخشی از زندگی روزانه‌ شما شده است، ممکن است نشانه‌های اختلال اضطراب باشد. نشانه‌های پارانوئید، احتمالا، شدیدتر و جدی‌تر باشند.

 

نشانه‌ها و علائم اختلال پارانوئید:

  • برخورد خصمانه، تهاجمی و حالت تدافعی داشتن
  • زود رنج بودن و آزردگی بر سر کوچک‌ترین مسائل
  • اعتقاد دارند که همیشه حق با آنهاست. به علاوه نمی‌توانند حالت دفاعیشان را کنار بگذارند و راحت باشند
  • فرد قادر به سازش، بخشش یا قبول انتقاد نیست
  • نمی‌تواند به دیگران اعتماد کند
  • از رفتارهای عادی دیگران برداشت‌های اشتباه می‌کند و سوءظن دارد

 

عوامل ایجاد اختلال شخصیت پارانوئید (بدگمان):

1-کم خوابی

با یک شب بی‌خوابی، طبیعتا افکار پارانوئیدی، به دنبال بیمار نخواهد آمد. در عوض بی‌خوابی‌های طولانی مدت، به مرور زمان، نوعی بدبینی را در فرد ایجاد خواهد کرد و عوارض بدی به دنبال خواهد داشت. شما ممکن است خودتان مستقیما متوجه آن عوارض نشوید، اما با دیگران تهاجمی برخورد کنید یا اینکه دائما دچار سوتفاهم شوید. وقتی دیگران، رفتار عادی و همیشگی خود را دارند، ممکن است فکر کنید که رفتار خصمانه دارند. اگر برای مدت طولانی کم خوابی داشته باشید، ممکن است حتی چیزهایی را ببینید و بشنوید که واقعا وجود ندارند. (پزشکان به این بیماری، توهم می‌گویند). بزرگسالان باید بین 7 تا 9 ساعت در روز بخوابند، تا هوشیار بمانند و سلامت روانی داشته باشند.

2-استرس و تنش

زمانی که میزان استرس در زندگی شما زیاد می‌شود، نسبت به دیگران مشکوک و بدگمان می‌شوید. استرس لزوما برای مسائل منفی، مثل از دست دادن شغل یا بیماری، نیست. مناسبت‌های شادی، مثل عروسی هم می‌تواند برای شما استرسی ایجاد کند که افکار پارانوئیدی همراه با شادی و لذت را به دنبال دارد.

برای کاهش استرس، موارد زیر را انجام دهید:

زمانی را به استراحت اختصاص دهید و سعی کنید آنچه که باعث استرس شما می‌شود را فراموش کنید.

با دوستانتان وقت بگذرانید

بخندید و شاد باشید

به طور منظم ورزش کنید

تکنیک‌های مراقبه و یوگا را انجام دهید، تا ذهنتان را آزاد کنید

3-اختلالات روانی

یکی از ویژگی‌های اختلال شخصیت پارانوئید یا بدگمان این است که در این بیماری، فرد به سختی به دیگران اعتماد کرده و در مورد آنها فکرهای منفی می‌کند که این فکرها اغلب درست نیستند. مثلا با خودش فکر می‌کند که: "آنها مرا دوست ندارند"، "مرا مسخره می‌کنند" یا حتی "در حال توطئه بر علیه من هستند". در برخی موارد، هیچ سند و مدرکی برایشان کافی نیست و آنها را متقاعد نمی‌کند. این شرایط، منجر به بیماری پارانوئید واقعی می‌شود. با این که شما، همه‌ی فکرهای بی‌اساسی که به ذهنتان می‌رسد را باور نمی‌کنید، به بعضی از آنها باور دارید.

اسکیزوفرنی، یک اختلال جدی دیگر است که، تشخیص واقعیت از تصور را، سخت می‌کند. اغلب، خودتان متوجه نمی‌شوید که چه زمانی افکارتان پارانوئیدی می‌شود، دوستان، عزیزانتان یا روانشناسان باید به این اختلال در شما اشاره کنند و به شما کمک کنند تا درمان شوید.

اختلال شخصیت مرزی، نوع دیگری از اختلالات روانی است که در آن شما نوسانات عاطفی شدیدی دارید. به حدی که در چشم به هم زدنی، از کسی که تا لحظه‌ای پیش او را می‌پرستیدید متنفر می‌شوید. همچنین موجب ایجاد افکار پارانوئیدی و بدبینی شدید نسبت به دیگران می‌شود.

تنها به این دلیل که، گهگاهی استرس دارید و نگران این هستید که دیگران چه فکری در مورد شما می‌کنند، به این معنا نیست که اختلال روانی دارید. این حقیقت که، شما می‌دانید افکارتان پوچ و بیهوده است، نشانه‌ این است که سلامت روانی دارید. اما اگر احساس بدگمانی و پارانوئید همیشه و در تمامی طول زندگیتان، حتی در کارتان همراه شما باشد، ممکن است لازم شود که به روانشناس یا روان درمانگر مراجعه کنید.

4-مصرف مواد مخدر

مواد مخدری مثل ماریجوآنا، مواد مخدر توهم زا، روان گردان‌هایی همچون قارچ روان گردان، و محرک‌هایی مثل (کوکائین، شیشه) دارای مواد شیمیایی هستند که به صورت کوتاه مدت،  باعث پارانوئید در بعضی افراد شده‌اند. زمانی که مواد شیمیایی از بدن شما بیرون بروند، پارانوئید نیز از بین می‌رود. مصرف شدید الکل هر روز و هر هفته هم منجر به بیماری پارانوئید یا حتی توهم می‌شود.

اگر بیماری پارانوئید باعث ایجاد استرس و اضطراب در شما شده است و علائم خفیفی از افسردگی دارید، مواد مخدر وضعیت شما را بدتر می‌کند. مواد مخدر در بعضی افراد باعث ایجاد اختلال روانی و نشانه‌های پارانوئید می‌شود.

الکل هم وضعیت بیماری پارانوئید را، وخیم‌تر می‌کند. علاوه بر این، باعث می‌شود که ما خودداری کمتری داشته باشیم؛ در نتیجه کنترل احساساتمان، سخت‌تر می‌شود.

5-فراموشی

بیماری آلزایمر و دیگر بیماری‌های مربوط به از دست دادن مشاعر که افراد معمولا در سنین بالا گرفتار آن می‌شوند، مغز شما را به گونه‌ای تغییر می‌دهد که شما را نسبت به دیگران بدگمان می‌کند. شما ممکن است متوجه این موضوع شوید که کسی که دوستش دارید و مبتلا به این بیماری است، جواهرات و پولش را قایم می‌کند و معتقد است که دیگران نیت بدی نسبت به او دارند. این بخشی از بیماری است. روانشناس می‌تواند به شما کمک کند تا علائم بیماری را کنترل کنید.

 

درمان‌هایی برای بیماری پارانوئید:

اگر احساس می‌کنید که ارتباطتان با واقعیت قطع شده است، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان، شروع خوبی است. همچنین برای شروع، داشتن یک رژیم غذایی سالم، ورزش، و خواب کافی، بسیار مهم است. تمامی این عوامل به حفظ تعادل روانی شما کمک کرده و افکار پارانوئیدی را از شما دور نگه می‌دارند.

بعد از این کار، صحبت کردن با خودتان در مورد این افکار مشکوک و پارانوئیدی، می‌تواند به شما کمک کند. البته این راه، فقط تا زمانی کارساز است که هنوز می‌توانید بگویید که افکارتان پوچ و بی منطق است. آن را واقعی نگه دارید. بجای آنکه بگویید: "من دیوانه‌ام یا مبتلا به پارانوئید هستم." اینطور بگویید که: " من نگران چیزی هستم که بعید است درست باشد." حتی اگر بیماری روانی نداشته باشید، اگر وقتی می‌خواهید کاری انجام دهید، افکار پارانوئید یا غیر منطقی به سراغتان می‌آید، با یک مددکار اجتماعی، روانشناس یا روانپزشک صحبت کنید. صحبت درمانی یا درمان با دارو به شما کمک می‌کند تا احساس بهتری داشته باشید. اغلب، افرادی که دچار پارانوئید هستند، درمان نمی‌شوند؛ چرا که افکارشان را غیر منطقی نمی‌پندارند. اگر شما نگران دوستتان یا یکی از اعضای خانواده هستید، با یک روانشناس متخصص، صحبت کنید.