فرزندپروی موثر (پیش از تولد تا بلوغ)؛

اضطراب اجتماعی در کودکان و راه‌های کنترل آن




 
    ویژگی اصلی اختلال اضطراب اجتماعی شامل ترس، اضطراب شدید در موقعیت‌های اجتماعی است و این تصور که فرد در این موقعیت ها توسط دیگران ارزیابی می شود. همچنین ترس از ارزیابی عملکرد در موقعیت اجتماعی وجود دارد. کودک از آن می ترسد که مورد ارزیابی منفی قرار گرفته و در جمع تحقیر شود یا مورد تمسخر قرار گیرد. به دلیل افکار منفی و پیش بینی امکان اشتباه و تمسخر در جمع، دچار لرزش در اندام ها، تعرق، لکنت زبان و یا سایر فرآیندهای فیزیولوژیکی ناشی از اضطراب خواهد شد. در کودکان ترس یا اضطراب اجتماعی ممکن است به صورت گریه، بی قراری، چسبیدن به دیگران و یا انقباض عضلات بدن شود. از صحبت کردن در حضور جمع یا در مدرسه، انجام عملی در جمع، خوردن یا آشامیدن در حضور دیگران و احتمال لرزش، برانگیختگی و قرمز شدن چهره یا ناتوانی در انجام کاری در جمع هراس دارند. گاهی به دلیل اضطراب اجتماعی شدید، کودک یا نوجوان، از رفتن به مهمانی و یا حتی رفتن به مدرسه امتناع می کند. وی قادر نیست در جمع سخنرانی کند. نوجوانان دچار اضطراب اجتماعی از انجام هر فعالیتی در حضور جمع می ترسند. صحبت کردن در جمع برای آن ها دشوار است و فکر می کنند که ممکن است مرتکب اشتباه شوند. اعتماد به نفس شروع یک کار و قدرت پیوستن به گروه و ابراز وجود را ندارد. 
      ممکن است در پیش ‌پا افتاده‌ترین فعالیت‌ها نیز مضطرب شوند، از قبیل ارائه مقاله در مقابل کلاس، بستن دکمه‌های کت در حضور دیگران یا سفارش غذا در رستوران. اگر آن‌ها در حضور جمع صحبت کنند، می‌ترسند در میان صحبت‌هایشان تپق بزنند؛ آن‌ها فکر می‌کنند چنانچه سؤالی را مطرح کنند، ممکن است احمق به نظر برسند؛ می‌ترسند اگر در حضور جمع غذا بخورند، غذا را روی زمین بریزند؛ یا اگر وارد اتاقی شوند، ممکن است پایشان  به‌جایی گیر کند و روی زمین بیفتند و دست‌وپا چلفتی به نظر آیند. تحریک پذیری بالایی دارند و اغلب گریه می‌کنند و نق می‌زنند. اضطراب اجتماعی همچنین روی جرأت ورزی  فرد تأثیر می‌گذارد و کودک قدرت نه گفتن را از دست می‌دهد. به دلیل نگرانی‌های ذهنی کودک دچار اختلالات خواب می‌شود و امکان دارد به صورت شب‌ادراری خود را نشان دهد. 
    بخشی از مطالعاتی که در رابطه با اضطراب اجتماعی کودکان و نوجوانان انجام‌شده است، نشان داده‌اند که تجربه اضطراب اجتماعی در طول تحصیل، مشکلاتی را برای کودکان و نوجوانان ایجاد می‌کند که علاوه بر ناراحتی‌های شخصی، ممکن است بر عملکرد تحصیلی، شغلی و روزانه آن‌ها، تأثیرات منفی داشته باشد.
 اختلال اضطراب اجتماعی اگر خیلی شدید  باشد زمینه ابتلاء به اختلال افسردگی عمده، اختلال وحشت زدگی و ... را فراهم سازد. نوجوانان مبتلا به این اختلال نسبت به ظاهر خود حساس می شوند و همواره دچار این افکار هستند که چگونه لباس بپوشند یا رفتار کنند تا مقبولیت اجتماعی به دست بیاورند. 
  میزان شیوع اختلال اضطراب اجتماعی در دختران بیشتر از پسران است، زیرا عقیده بر این است که دختران ترجیح می دهند که در روابط اجتماعی به نحو احسن رفتار کنند و نگران هستند که مبادا دچار کاستی رفتار شوند. در باب علت شناسی این اختلال می توان به دلایل ژنتیکی، الگوبرداری از والدین و روش های تربیتی نادرست والدین و روابط والدین با فرزندان اشاره کرد. در سبک فرزندپروری مستبدانه امر و نهی، باید و نبایدهای بسیار، انتقادات مکرر والدین به رفتار کودک و عدم پذیرش او وجود دارد و در نتیجه اعتماد به نفس کودک کاهش می یابد و می تواند زمینه ساز اضطراب اجتماعی باشد.
چه باید کرد: 
  • با کودکتان در مورد نگرانیش همدلی کنید و احساسش را بپذیرید و از مسخره کردنش خودداری کنید.
  • رفتار هایی که حاکی از اعتماد به نفس در برخورد با دیگران است را مورد تشویق و تحسین قرار دهید. 
  •  مهارت های اجتماعی و نحوه تعامل موثر با دیگران را  به کودکتان آموزش دهید.
  • نحوه دوست یابی و ارتباط برقرار کردن و جرات ورزی را به کودکتان آموزش دهید. 
  •  از برچسب خجالتی بودن به کودکتان خودداری کنید. 
  •  موقعیت های کوچک روزانه ای را فراهم کنید تا فرزندتان در آن¬ها بتواند با دیگران تعامل کند.
  • از گفتن این باور که باید از غریبه ها بترسی به بچه های بزرگتر خودداری کنید و برایشان اضطراب اجتماعی درست نکنید. باید به کودک عدم اعتماد به غریبه ها و تعامل مناسب را آموزش دهید. 
  • به فرزندتان فرصت رویارویی با موقعیت ترسناک را بدهید، به جای کودک در این موقعیت ها حرف نزنید و پاسخ ندهید و در مواجهه با این موقعیت ها او را تحسین کنید.
  •  برای فرزندتان اهداف قابل دستیابی مانند شرکت در یک کلاس کم جمعیت داشته باشید. سپس، آن را به گام های کوچک قابل دستیابی تقسیم کنید و بعد از انجام هر گام او را تشویق کنید. 
  •  انتظارات واقع بینانه ای از کودک داشته باشید.