وقتی کودکم نافرمانی می‌کند، چه کار کنم؟




 

یکی از مهم ترین و سخت ترین مسائلی که ممکن است هر پدر و مادری با آن روبه رو شود این است که فرزندانشان حرف آنها را گوش ندهند . کودک نافرمان و لجباز مرتبا سعی می کند کارهایی که خودش دوست دارد را انجام دهد . حتی اگر این کارها باعث عصبانیت و دلخوری و آزار بقیه شود . او ممکن است به حرف هیچ کس گوش ندهد و یا از فرد خاصی سرپیچی کند. این کودکان اصرار دارند بقیه را کنترل کرده تا به دلخواه آنها رفتار کنند. آنها سر کوچک ترین چیزی به شدت بحث و جدل راه انداخت و تا حرف خود را به کرسی ننشانند. آرام نمی شوند. حالا این موضوع پیش می آید که چرا کودکان نافرمان می شوند ؟

نافرمانی  و بدقلقی، نیز مانند سایر خصوصیات فردی می تواند تحت تاثیر عوامل محیطی و ژنتیکی باشد .بعضی از کودکان از بدو تولد ذاتا بدخلق و واکنشی بوده اند . این کودکان در دوره نوزادی اغلب بی ثبات بوده و بسیار خشک و انعطاف ناپذیر هستند . آنها به شدت حساس بوده و با کوچکترین محرکی بسیار نا آرام شده و گریه شدیدی سر می دادند. اما در بیشتر موارد علاوه بر عامل ژنتیک و خلق و خوی کودک عوامل محیطی نیز دخیل هستند . که معمولا قابل کنترل است . برخی از این عوامل شامل موارد زیر است.

  • استرس: کودکان در نتیجه ی استرس محیطی نافرمان می شوند . این کودک معمولا مشکلات دلبستگی دارند . والدین آنها قابل پیش بینی نبوده و خلق و خوی بسیار متغیری دارند . برای مثال پدر یک روز مهربان و حمایتگر و روز بعد خشن و سرد است.
  • تغییرات محیطی: گاهی نیز نافرمانی براثر تغییرات زیاد در خانواده رخ می دهد. برای مثال طلاق والدین،  تعارض های  دائمی والدین، مسافرت یکی از والدین، مشغله های زیاد والدین، تغییر مدرسه و محل سکونت، تولد نوزادی جدید و ..... می تواند باعث نافرمانی در کودک شود. در این موارد کودک دائما با تعارض های زیاد روبه رو می شود. که نمی تواند خود را با آن سازگار کند، بنابراین از لحاظ جسمانی و روانی بهم می ریزد در نتیجه بسیار نافرمان و خود محور می شود و سعی می کند برای راحتی خود و آرامشی هر چند کوتاه محیط را تحت کنترلش در بیاورد. 
  • فرزند پروری: در بعضی از موارد سبک های فرزند پروری نیز در این موضوع دخیل هستند سبک های فرزند پروری، سهل گیرانه و سخت گیرانه هر دو باعث نافرمانی و طغیان در کودکان می شود. والدین که بدون توجه به خصوصیات اخلاقی کودک مرتبا او را سرزنش کرده و معیار های اخلاقی خیلی بالایی دارند، بسیار خشک و مستبدانه با کودک رفتار می کنند و از طرف دیگر والدین که هیچ حد و مرز و قانونی برای کودک تعیین نکرده اند.و کودک را بسیار آزاد و پرتوقع بار آورده اند هر دو به نوعی باعث نافرمانی و لجبازی در کودکان می شوند. البته شایان ذکر است که عدم سازگاری والدین در سبک فرزند پروریشان نیز باعث بروز این مشکل می شود.
  • مشکلات مدرسه : اگر کودک در یادگیری مشکل داشته باشد، ممکن است از انجام کارهایی که از او خواسته شده خود داری کند . این مورد اغلب در کودکان باهوش نیز دیده می شود. زیرا آنها در یادگیری سرعتی متفاوت تر از سایر کودکان دارند .و به همین علت حوصله یشان سر رفته و شروع به نافرمانی و خرابکاری می کنند.

 

در برابر نافرمانی کودکان چه کنیم ؟

  • اولین گام در رفتار با این کودکان این است که به احساس شان ارزش دهید. ارزش دادن به این معنا نیست که با احساسات کودکتان موافق باشید یا آن را توجیه کنید . بلکه به این معناست که شما درک می کنید چرا کودکتان چنین احساسی دارد. برای مثال می توانید به او بگویید که« من می فهمم که تو دوست داشتی امروز به پارک بروی و با دوستانت بازی کنی. حتما خیلی ناراحت شدی» در این مثال ما نمی خواهیم از این حقیقت که کودک با گریه و اصرار زیاد سعی براین داشته که حرفش را به کرسی بشاند چشم پوشی کنیم . بلکه می خواهیم به او نشان دهیم که احساس او را درک می کنیم.
  • به کارهای درست کودک هر چقدر هم کوچک اشاره کنید . تمام بچه ها به کلمات و اعمال مثبت واکنش نشان می دهند . به یاد داشته باشید بیان کارهای مثبت کودک بسیار موثر تر از بیان کارهای منفی و سرزنش کردنش است. از گفتن عبارت کلی مانند بچه ی خوب بپرهیزید و به جای آن دقیقا اشاره کنید که کدام کار کودک خوب و قابل ستایش است . بعضی اوقات کارهای درستی که کودکان انجام می دهند برای ما بسیار بدیهی و پیش پا افتاد ه است برای همین هم آنها را نادیده می گیریم و به تحسین آن نمی پردازیم .
  • به کودک نشان دهید که او را می بینید. بعضی از کودکان نیاز به توجه مستمر والدین دارند برای همین نیاز، هم هست که وقتی شما در حال گفتگو با کسی هستید او مرتبا شما را صدا زده و یا وسط حرفتان می پرد . بنابراین سعی کنید توجه خود را به او معطوف کرده و روزانه 30 دقیقه وقت با کیفیت برای او بگذارید.
  • به کودکتان یاد بدهید هنگام بی قراری یا عصبانیت خودش را آرام کند. معمولا فعالیت های آرامش بخش فعالیت هایی هستند که ریتم خاصی دارند و تکرار شونده اند . فعالیت هایی که حس لامسه را درگیر می کنند. باعث آرامش ذهنی می شود . مانند بافتنی، لمس کردن شی گرم و نرم مانند پتو ، اب بازی ، تماس جسمانی ملایم، نقاشی کشیدن و رنگ آمیزی ، گوش دادن موسیقی مورد علاقه و....
  • مهارت حل مسئله را به کودکتان آموزش دهید . یادگیری مهارت حل مسئله برای کودکان کمی مشکل و زمان بر است پس بهتر است با حوصله پیش بروید .
  1. مسئله را مشخص کنید .
  2. راه حل های احتمالی را بیان کنید حتی اگر غیر عملی باشد .
  3. محاسن و معایب هر کدام را بیان کنید
  4. تصمیم بگیرید کدام راه حل به احتمال بیشتری موثر واقع می شود.

 

به یاد داشته باشید بیان کارهای مثبت کودک بسیار موثر تر از بیان کارهای منفی و سرزنش کردنش است. از گفتن عبارت کلی مانند بچه ی خوب بپرهیزید و به جای آن دقیقا اشاره کنید که کدام کار کودک خوب و قابل ستایش است . بعضی اوقات کارهای درستی که کودکان انجام می دهند برای ما بسیار بدیهی و پیش پا افتاد ه است برای همین هم آنها را نادیده می گیریم و به تحسین آن نمی پردازیم .

  • کودک را تشویق به همکاری و مسئولیت پذیری کنید. وقتی شما برای کودک مسئولیتی در نظر می گیرید . توجه و تمرکز شما از لجباز و نافرمانی و جدل بر سر آن ها به کارهایی که برای کودک مفید و موثر و احتمال کودک در آنها موفق می شود. معطوف می شود . در نتیجه کشکش بین شما کمتر شده و کودکتان نیز مسئولیت پذیر خواهد شد.
  • جبران کردن: وقتی کودک عملی انجام می دهد که به کسی و یا چیزی آسیب می رساند.  باید سعی کند که اوضاع را بهتر کرده و آن کار را جبران کند. وقتی شما از کودک می خواهید کار بدش را جبران کند در حقیقت به او می آموزید که به کارهایش فکر کرد و سپس خود را جای دیگران بگذارد و با او همدلی کند.  برای مثال   وقتی او نقاشی دوستش را پاره کرده و دوستش را ناراحت کرده است. باید از او بپرسیم برای ناراحتی او چه کار می تواند انجام دهد و چگونه می تواند آن رفتار را جبران کند؟ فراموش نکنید که این کودکان در همدلی کردن مشکل دارند. آنها بسیار خود محور و پر توقع هستند. بنابراین باید برای یاد دادن این تکنینک باید کمی صبور بوده و روی آن پافشاری کنید. که کودک کم کم بیاموزد. می تواند با دیگران ارتباط سازنده ای برقرار کند.
  • متوقف کردن نافرمانی با استفاده از محروم سازی : وقتی کودک بدرفتاری می کند والدین باید تصمیم بگیرند که تا کجا می توانند بد رفتاری و نا فرمانی کودک را تحمل کنند. برای مثال برای بعضی از والدین فحش دادن خط قرمز محسوب می شود. یادتان باشد وقتی شما خط قرمز خودتان را تعیین کردید باید مشخص کنید که دقیقا کدام رفتار کودک باید متوقف شود. آن رفتار را به صورت عینی و قابل شمارش تعریف کنید و پیامد آنجام آن را نیز به کودک گوشزد کنید. و در صورت انجام کار ممنوع توسط کودک، بلافاصه کودک را با پیامد انجام آن کار روبه رو کنید.
  • کودکان نا فرمان معمولا خیلی حساس و واکنشی هستند،  آنها در کنترل خودشان مشکل دارند و نمی توانند کاری را که لازم است انجام دهند ، بنابراین والدین باید به آنهاکمک کنند، تا خودشان را تنظیم کنند . این کودکان وقتی بهترین عملکرد را دارند که یک برنامه ی روزانه داشته باشند. که به زندگی و فعالیت های آن ها ساخت دهد.

در آخر باید اذعان داشت که کودکان نافرمان اغلب احساس خوبی ندارند . این کودکان همیشه و در همه حال احساسات منفی شدیدی دارند. رفتارشان خشن، منفی و تلافی جویانه است . تجربه دائمی آن ها این است که دیگران از دستشان ناراحت و ناراضی هستند و همیشه هر جا که باشند مایه ی دردسر و آزار دیگران هستند. آنها هر آن نگران طرد شدن هستند. می توان گفت آن ها بدین دلیل واکنش خشن نشان می دهند که وقتی ناکام و نا امید می شوند نمی توانند درست فکر کنند و تصمیم بگیرند پس وظیفه ی ما به عنوان والدین این است که به این کودکان کمک کنیم خودشان را آرام کنند و رفتارشان را تغییر دهند تا بتوانند ارتباط موثری با دیگران برقرار کنند.